Een tautologie is een uitdrukking waarin twee (of meer) woorden met dezelfde betekenis achter elkaar staan. Bekende voorbeelden: 'nooit ofte nimmer' (nooit = nimmer), 'wijd en zijd' (beide 'ver'), 'stof en as'. Als stijlfiguur wordt tautologie ingezet voor nadruk in poëzie of retoriek; in zakelijke teksten is het meestal overbodig.
Definitie
Van het Griekse tauto (hetzelfde) + logos (woord). Twee synoniemen samen zonder extra betekenis.
10 klassieke voorbeelden
- Nooit ofte nimmer
- Wijd en zijd
- Kant en klaar
- Stof en as
- Rustig en kalm
- Vrij en onbelemmerd
- Alles en iedereen
- Over en uit
- Vlees en bloed
- Bezorgd en beangst
Tautologie versus pleonasme
Pleonasme = overbodig kenmerk toegevoegd ('witte sneeuw'). Tautologie = synoniemen naast elkaar ('nooit ofte nimmer'). Beide dubbelop, ontstaan anders.
Wanneer bewust gebruiken?
In poëzie voor ritme, in juridische taal voor rechtszekerheid ('nietig en van geen waarde'), in retoriek voor nadruk. In zakelijke tekst vermijden.
Kort samengevat
Tautologie = twee synoniemen naast elkaar. Krachtig als stijlmiddel, overbodig in zakelijke tekst.
